(naar aanleiding van Arjan Veelen en Tom-Jan Meeus deze reactie naar NRC)
Burgers zijn per definitie slecht georganiseerd. Zeker als je het vergelijkt met het bedrijfsleven. Organisaties zijn doelgericht en als het niet lukt het doel te bereiken dan stoppen ze. Commerciële organisaties gaan ook daadwerkelijk failliet.
Die wezenlijke kracht van organisaties, en zeker de commerciële, maakt dat ze grote invloed hebben op een overheid. Andersom is de overheid als organisatie ook van veel organisaties afhankelijk.
Van burgers veel minder. Die zijn individueel doorgaans ook niet zo doelgericht, maar wel sterfelijk. Ondernemingen kunnen generaties overleven. Sommige burgers hebben overleven niet eens als doel. Hoe te leven en wat een goed leven is levert een eindeloze discussie op tussen die mensen met misschien wel evenveel standpunten. Iedereen doet maar wat uiteindelijk.
Het vergt een hele sterke democratie om de invloed van burgers in evenwicht te brengen met die van organisaties. Al die verschillende standpunten moeten dan gereduceerd worden tot hanteerbare wereldbeelden om een samenleving op te baseren. Bijna altijd een teleurstelling op individueel niveau.
Commerciële ondernemingen daarentegen zijn eerder incidenteel en berekenend dan structureel en ideologisch bondgenoot van de democratie. Gezien vanuit hun doelstellingen is het belangrijk dat zoveel mogelijk kosten niet bij ze in rekening worden gebracht. Een overheid als bondgenoot helpt mee om kosten te collectiviseren; als de grond vervuilt wordt, grondstoffen gewonnen, mensen ontheemd, uitgebuit en ongezond of gedood worden dan is het prettig als de overheid de gevolgen ervan op zich neemt. Ook is het fijn als er ergens op de wereld overheden zijn die in arbeidskrachten investeren door ze goed onderwijs te geven. Zonder enige compensatie voor die investering worden die opgekweekte talenten dan uit hun geboorteland gehaald en tot werknemer gemaakt.
In de recente geschiedenis is het burgers wel gelukt zich te organiseren. De grootste successen zijn behaald vanuit het eigenbelang als werknemer dankzij het dwangmiddel van de staking. Het is burgers veel minder goed gelukt zich te organiseren voor het beschermen van de planeet. Zelfs op kleinere schaal is het moeilijk om het leefmilieu te beschermen.
Een grote vijand van de burger is namelijk de consument. Niet toevallig is de mens allebei. De consument heeft verlangens die door de industrie op geraffineerde en vooral ook industriële wijze worden aangewakkerd. De benodigde dienstverlening om dat doelgericht te bereiken kan door de organisaties die producten en diensten aan consumenten verkopen worden ingekocht. Het disciplineren van de consument is daarna een bescheiden kostenpost, maar met grote gevolgen. Die emotionele consument kan als een piano bespeeld worden, zeker nu bijna elke consument zichzelf (hyper)actief profileert zonder daarvoor vergoed te worden. De consument is nu zo gek om onbetaald met een vinger op een stukje glas te tikken en zo oneindige hoeveelheden data in te leveren en op te geven.
Het lukt burgers ook nauwelijks om dit aan banden te leggen. Reclame voor tabak en alcohol zijn na decennia al wel geaccepteerd maar – zucht – de hele wetgevende route moet ook opnieuw afgelegd worden voor bijvoorbeeld ongezond eten, fossiele producten en andere onwenselijke troep.
Het beperken van ‘big tech’ is moeilijk omdat deze industrie zeer goed bevriend is en afhankelijk van de huidige Amerikaanse regering die aan de macht is gekomen dankzij de industrie. Met hulp van leugens via de aandachtsindustrie die zo goed consumenten weten te bespelen is de burger ontkracht.
Hoe krijgen we burgers zo ver dat ze zich wèl goed organiseren? Liefst ook voor kwesties die niet in het directe eigenbelang zijn. Daarvoor zou elke burger vandaag nog twee stappen moeten nemen: ban reclame uit je leven en organiseer je als burger.
Reclame uitbannen begint al met deze krant. Het zal een kleine verhoging van het abonnementsgeld betekenen, maar dat is noodzakelijk. Sla alle reclame op papier over en installeer een filter in uw internetmodem dat reclame en data verzamelen onderschept. Zo’n filter is natuurlijk geen gangbaar product, mogelijk moet u er een technicus voor inhuren.
Uzelf organiseren als burger is voor een groot deel financieel. Het is zaak om organisaties van burgers structureel te ondersteunen met een lidmaatschap, net zoals u lid bent van een kwaliteitskrant. Miljoenen tientjes samen maken het mogelijk om werknemers aan te nemen die net zo doelgericht werken als die in commerciële ondernemingen.
Ook helpt het om niet alleen te stemmen op een democratische politieke partij, maar er ook lid van te worden. Als u zich niet thuis voelt bij een enkele partij, neem gerust lidmaatschappen bij twee of drie. Vrees niet dat u geen tijd heeft om de goede journalistiek waar u voor betaalt te lezen. Mee doen met interne partijdiscussies of stemmingen hoeft ook niet altijd. Het is het allerbelangrijkst dat u zich als burger doelgerichte organisaties mogelijk maakt.
Reinder Rustema is sinds 2005 eindredacteur van 20.000 petities op de nationale petitiewebsite